De noordelijke Poolse havenstad Gdansk - vroeger het Duitstalige Danzig - heeft weinig van een haven. De fel verwaarloosde scheepswerven liggen ver uit het zicht van de gezellige binnenstad die helemaal opleeft langs het centrale plein Dlugi Targ en de Stara Motlawa-rivier. Reportage door Georges Gielen
Het historische stadje heeft veel weg van een fraaie ansicht-kaart met zijn kleurrijke gevels en autovrije pleinen, smalle straatjes en zachtrode daken. De Polen zijn hier helemaal gek van de renaissance-periode, van verkleedpartijen en Venetiaanse maskerades, van theater over opera tot loungemuziek in cocktailbars en groots opgevatte rockavonden. Annie Lennox, Bryan Adams en Simply Red zijn hier al de revue gepasseerd. En bovendien is Gdansk al eeuwenlang de amber-hoofdstad van Europa.
Een man nestelt zich met enkele parkieten aan het begin van de Dluga-straat. Ik betaal hem wat zloty’s om een gelukskaartje voor me te kiezen, wat meteen loont. Er wacht me een schitterende toekomst… Wat verder wandelt een clown met grote ballonnen naast een zilverachtige grapjas met een hoge hoed, een oudere vrouw wenkt kinderen om suikerspin te kopen, ik zie een klokkenmaker op ronde met een enorme klok op zijn rug.
Samen met Warschau is Gdansk ongetwijfeld een van de boeiendste steden van Polen. Je kunt er probleemloos rondstruinen langs antiekmarktjes en terrassen, via kobbelstraatjes kennismaken met trendy kunstgalerijen en restaurants en boottochten maken langs de fors gerestaureerde gevels. Want Gdansk is - net als Warschau - tijdens de laatste Wereldoorlog zowat platgebombardeerd. Het is indrukwekkend om te zien hoe de stad in een mum van tijd volledig naar de originele plannen en met zoveel mogelijk origineel materiaal werd herbouwd in de oorspronkelijke stijl.
Daarbij valt op dat heel wat historische huisgevels een duidelijk Nederlandse en Vlaamse invloed kennen. Dat is helemaal niet toevallig, want Gdansk kende zijn ‘Gouden Eeuw’ samen met Nederland in de 17de eeuw, waarbij een intensieve graanhandel bestond tussen Gdansk en Amsterdam. Dat werd meteen ook de start voor een intense ‘internationalisering’ van de stad. Nederlandse en Vlaamse schilders, architecten en zelfs likeurmakers verlieten de onrustige Nederlanden voor de oostelijke Hanzestad. De Polen tonen trouwens enorm veel respect voor buitenlandse kunst, zoals Vlaamse meesters of Delfts blauw. De twee mooiste gebouwen van Gdansk, het stadhuis en het arsenaal, werden gebouwd door niemand minder dan een zekere Antoon van Obbergen (1543-1611), uit Mechelen. En Ambrosius Vermeulen die uit Lier afkomstig was, startte er in 1598 een herberg en een likeurstokerij. Daaruit groeide een van de beste restaurants van de stad, Pod Lososiem. De likeur legde de basis voor het fameuze ‘Goldwasser’, een van ‘s lands meest populaire exportproducten.
De sfeer in Gdansk is relaxter en opgewekter dan in veel andere Poolse steden. Lees er de commentaren op de reis-website Tripadvisor maar eens op na, die zijn opvallend positief. Nogal wat hot spots vind je in straatjes zoals Targ Rybny, Piwna en Dluga. De hipste eettent heet Metamorfoza, de beste sushi eet je in Dom Sushi en Kansai Sushi, om lekker te borrelen in een kelderbar moet je in Cico zijn, jazzliefhebbers strijken neer in de Blue Time Jazzclub, de beste Italiaan heet Fellini en nergens zijn de typische Poolse ‘dumplings’ zo lekker als in The Red Door. Maar elke week komt er wel een restauracja, een tawerna of een delikatesy bij. Gdansk ‘boomt’ als nooit voorheen!
Hoe een fossiel trendy wordt. Nog bekender dan de Solidarnosc-beweging van vakbondsleider en ex-president Lech Walesa, is het feit dat Gdansk al eeuwenlang de amber-hoofdstad van Europa wordt genoemd. De stad telt honderden juwelenwinkels en amber-kraampjes. Al vijftig eeuwen wordt er amber verhandeld met steden als Amsterdam, Antwerpen, Parijs, Venetië en Athene. Tijdens het Romeinse keizerrijk bestond er een heuse amber-route, even winstgevend als de zijderoute. En ook vandaag nog is amber een lucratieve miljoenen-business. De regio telt maar liefst tweeduizend kleine amber-ateliers, goed voor tienduizend jobs. Elk atelier probeert de meest trendy juwelen te ontwerpen. “In Europa komt 80 procent van alle bewerkte amber uit Gdansk”, vertelt meester-goudsmid Zbigniew Strzelczyk, tevens voorzitter van de Amber Kamer van Koophandel. “We halen de grondstof uit de grensstreek. De fossielen zijn makkelijk te bewerken, licht en flexibel. Veel mensen denken dat amber per definitie okerkleurig is, maar dat is natuurlijk niet zo. Je vindt het materiaal zowel in groene, gele, rode als zwarte tinten.”
Elk stuk verbergt een geheim. “Elk stukje mineraal is minstens 40 miljoen jaar oud en absoluut uniek”, vertelt Anna Parzyszek van de gereputeerde ‘Amber-Manufacture’ Michel. Michel is een relatief kleine winkel aan de oever van de Stara Motlawa-rivier, maar de familie Parzyszek verhandelt het kostbare mineraal van New York tot Hongkong. “Amber is fossiele hars en als je zoiets vindt, weet je nooit precies wat erin verborgen ligt”, legt Anna uit. “Elke steen verbergt een geheim. Dat kunnen kleine plant-extracten zijn, maar ook vreemdgevormde luchtbellen of insecten. Je moet zo’n fossiel altijd eerst openmaken, om te zien welke kleur het precies heeft en wat het waard is. Een stukje amber met een insect kan een fortuin opbrengen.”
Elk jaar zijn er twee belangrijke amber-beurzen in Gdansk: Amberif in maart, en Ambermart in september. Zo’n 150 bedrijven tonen dan de mooiste stukken aan meer dan duizend gespecialiseerde kopers. Het prestigieuze gebeuren gaat altijd gepaard met een uitgebreide modeshow, waarin couturiers, modehuizen en juweelontwerpers de handen in elkaar slaan. Een van de grootste ontwerpers uit de sector is Mariusz Gliwinski, die met zijn merk ‘Ambermoda’ aardig op weg is de hele wereld te veroveren. Een van zijn winkels ligt in de hippe badplaats Sopot, op vijftien km van Gdansk. Hij verkocht al unieke ontwerpen aan sterren als Kylie Minogue en Lenny Kravitz. Een andere amber-aficionado is Bozena Kaminska, een jonge ontwerpster die in Sopot met haar galerij Amberways niet alleen bijzonder kunstzinnige juwelen aflevert, maar inmiddels naam heeft gemaakt met ontwerpen voor honden. Het experiment staat nog in de kinderschoenen, maar kreeg toch al heel wat media-aandacht.
Amulet tegen kwalen. In 2012 organiseert Polen het Europees kampioenschap voetbal. Ongetwijfeld zullen tienduizenden fans Gdansk én zijn nabijgelegen strand aandoen. Telkens het flink heeft gestormd, zijn er altijd vroege vogels op het strand om aangespoelde stukjes amber te verzamelen. Naar verluidt heeft amber ook een heilzame werking, als amulet tegen hoofdpijn, reuma én tegenslag. Sommige Polen leggen zelfs een stukje amber op hun tv-toestel, tegen kwalijke stralen. Er zijn zelfs Poolse mannen, die altijd een stukje amber in hun broekzak laten voor evidente redenen. Of het ook bij vrouwen werkt, hebben we niet kunnen achterhalen. Maar amber benadrukt schoonheid, zoveel is zeker. In geen enkele andere Europese stad heb ik zoveel mooie vrouwen gezien als in Gdansk.
Ernaartoe. Er zijn niet zoveel touroperators, die rechtstreeks vanuit Brussel arrangementen hebben voor Gdansk. Reisorganisator VTB heeft een 12-daagse begeleide en volledig verzorgde rondreis in Polen, ‘De Koninklijke Poort van Europa’, waarin ook twee dagen verblijf in Gdansk zitten. Die rondreis kost vanaf € 2.165, excursies inbegrepen. Als je alleen Gdansk wil bezoeken, regel je beter vlucht en hotel apart. Bij reiswebsite www.ebookers.be boek je in mei vanuit Zaventem een vierdaags retour-ticket naar Gdansk met de Poolse luchtvaarmaatschappij LOT voor € 240,50. Voor € 409 per persoon krijg je daar de vlucht én drie nachten in Novotel Gdansk bij. Bij www.booking.com heb je de keuze uit zo’n dozijn hotels in Gdansk.
Overnachten. We logeerden in het Scandic Hotel langs de ringlaan Podwale Grodzkie, pal tegenover het station. Het hotel ligt zo’n tien minuten wandelen van het centrum. Scandic is een groot hotel, met een ruime lobby, gratis internet en liefst 143 comfortabele kamers mét airco. Het ontbijt is gevarieerd en verzorgd. De menukaart van het restaurant is eerder beperkt. Een kamer kost zo’n € 90 per nacht, ontbijt inbegrepen.
Blikvangers
O Amber Museum: in het stadhuis aan de mooie straat Dluga werd ook het Amber Museum ondergebracht. Je krijgt er niet alleen een overzicht van de historiek en het belang van deze fossiele vondsten, je kan er ook heel wat exclusieve en bijzonder zeldzame soorten amber bekijken. Toegang: € 2. Web: www.mhmg.gda.pl.
O Sint-Katharinakerk: in een van de oudste kerken (14de eeuw) van Gdansk kun je niet alleen eeuwenoude doeken en graven bekijken. Je treft er ook een altaar en een monstrans uit verschillende soorten amber, die geschonken werden door diverse amber-firma’s. Indrukwekkend vakmanschap.
O Ambermart 2011: de twaalfde editie van de amberbeurs Ambermart 2011 vindt plaats van 8 tot 10 september. Je vindt er de mooiste juwelen van Polen. Web: www.mtgsa.pl.
O Kasteel Malbork: het kost je vanuit Gdansk een uurtje met de wagen, maar Slot Mariënborg in het stadje Malbork - nu gewoon kasteel Malbork genoemd - is dan ook het grootste kasteel van Europa. In het ongemeen boeiende slot zitten maar liefst tien miljoen bakstenen. Het kasteel werd gefinancierd door Teutoonse ridders, die in de 14de en 15de eeuw een monopoliepositie in de handel met amber verwierven. In het kasteel vind je ook een zeer interessant amber-museum. Een aanrader.
Tips
O De straatjes in Gdansk bevatten nogal wat kobbelsteentjes, dus best gemakkelijke wandelschoenen dragen. Een auto heb je in feite niet nodig, tenzij je naar de naburige hippe badplaats Sopot wil rijden.
O Gemiddeld genomen kun je stellen dat shoppen in Gdansk zowat een kwart goedkoper is, dan ons eigen land. Een euro is net geen vier zloty’s waard.
O De winkels met wereldmerken liggen in Gdansk nogal verspreid. Wie veel trendy shops op een plaats wil aflopen, kan best meteen naar het winkelcentrum Manhattan trekken, in de wijk Wrzeszcz.
O Amber koop je best in een gewone juwelenwinkel. Tussen de vele gewone kraampjes is het moeilijk om het kaf van het koren te scheiden en sommige zijn helemaal niet betrouwbaar.
O De laatste tijd wordt er steeds meer Chinese namaak in plastic verkocht. Echte amber drijft in zout water, plastic zinkt.
Algemene info. Pools Informatiebureau voor Toerisme, Renaissancelaan 20, 1000 Brussel. Tel.: 02-740 06 20. Mail: info.be@polen.travel. Web: www.polen.travel/nl-be.
